खानापूर 🙁 पिराजी कुऱ्हाडे ) :
भारत सरकारच्या वस्त्रोद्योग मंत्रालयाच्या वतीने 2023 – 24 सालातील हस्तकला पुरस्कार वितरण सोहळा दिल्ली येथील विज्ञान भवनाच्या प्लेनरी हॉलमध्ये मंगळवार दिनांक 9 डिसेंबर रोजी पार पडला. या पुरस्कर डोळ्यात बेळगाव जिल्ह्यातील खानापूर तालुक्याच्या फुलेवाडी गावातील अपंग कलाकार कुंडलिक कुंभार यांचा हस्तकला पुरस्कार देऊन राष्ट्रपतीं द्रौपदी मुर्म यांच्या हस्ते सन्मान करण्यात आला. वस्त्रोद्योग मंत्री गिरीराज सिंह यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या या कार्यक्रमात परराष्ट्र व वस्त्रोद्योग राज्यमंत्री पवित्रा मार्गेरिटा यासह अनेक वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते. खानापूर तालुक्यातील डुक्करवाडी (फुलेवाडी) येथील युवक पुंडलिक कुंभार यांना Terracotta & Pottery Craft (टेराकोटा आणि मातीकाम) मधील कारागिरी आणि विकासातील योगदानाबद्दल विशेष उल्लेख प्रमाणपत्र देऊन गौरविण्यात आले. समृद्ध आणि विविधतेने नटलेल्या हस्तकला क्षेत्रातील उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या कलाकारांना या कार्यक्रमात सन्मानित करण्यात आले. यावेळी देशभरातील हस्तकला समुदायामध्ये उत्साहाचे वातावरण पाहायला मिळाले. भारतीय हस्तकलेच्या जतन, संवर्धन आणि प्रोत्साहनासाठी महत्वाचा समजला जाणारा हा सोहळा राष्ट्रीय स्तरावर मोठ्या उत्सुकतेचा विषय ठरला आहे.
खानापूर तालुक्यातील बेळगाव जिल्ह्यातील डुक्करवाडी (फुलेवाडी) गावातील जन्मताच दिव्यांग असलेले पुंडलिक मनोहर कुंभार, शारीरिकदृष्ट्या दिव्यांग असूनही त्यांनी कधीही आपल्या मर्यादांना जीवनाची मर्यादा होऊ दिली नाही. आधुनिक मातीशिल्प आणि टेराकोटाच्या कलेतून त्यांनी पारंपरिकतेला आधुनिकतेची जोड देत स्वतःचे नवे आयुष्य घडवले.दृढनिश्चयाचा प्रवासलहानपणापासूनच पुंडलिक यांना मातीशिल्पकलेची ओढ होती. चाक फिरण्याचा तालबद्ध आवाज, ओल्या मातीचा स्पर्श आणि जमिनीतून काहीतरी घडवण्याचा आनंद त्यांच्या मनावर राज्य करत होता. एम.ए. आणि डी.एड. पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर त्यांनी नोकरीच्या शोधाला सुरुवात केली; परंतु अपंगत्वामुळे निर्माण होणाऱ्या अडचणी आणि मर्यादित संधींमुळे त्यांना अपेक्षित संधी मिळाली नाही. हीच कठीण वेळ त्यांच्या आयुष्यातील टर्निंग पॉइंट ठरली. त्यांनी पुन्हा आपल्या मुळांकडे—मातीच्या कलेकडे—वळण्याचा निर्णय घेतला. प्रशिक्षण, कौशल्यविकास आणि व्यावसायिक उन्नती.सेंट्रल व्हिलेज पॉटरी इन्स्टिट्यूट (CVPI), खानापूर येथे भेटीदरम्यान त्यांनी मातीशी नाळ जोडली आणि क्राफ्ट्स कौन्सिल ऑफ कर्नाटक आणि CVPI, खानापूर येथून टेराकोटा म्युरल डिझाईन आणि आधुनिक पॉटरी तंत्रज्ञानातील मास्टर क्राफ्ट सर्टिफिकेट मिळवले.
2010 मध्ये त्यांनी ‘मॉडर्न पॉटरी अँड टेराकोटा आर्ट्स’ ही स्वतःची युनिट स्थापन केली. परंपरा आणि आधुनिक डिझाइन यांचे सुंदर मिश्रण असलेली म्युरल्स, प्लांटर्स, भांडी, देवतांच्या मूर्ती, दिवे आणि वॉल पॅनेल्स ही त्यांची निर्मिती विशेष लोकप्रिय झाली.”ग्रामीण ग्राम शिल्पी मेळा 2023″, “कैगिरीका वस्तू प्रदर्शन 2023” तसेच हँडीक्राफ्ट्स विभाग, वस्त्रोद्योग मंत्रालय, धारवाड आयोजित विविध प्रदर्शनांत त्यांच्या कलाकृतींना विशेष मागणी आणि प्रशंसा मिळाली.
यश, सन्मान आणि राष्ट्रीय गौरव….
अपूर्व कामगिरीसाठी आणि समर्पणासाठी त्यांना जिल्हा, राज्य व राष्ट्रीय पातळीवरील अनेक मान-सन्मान प्राप्त झाले. 2019 ‘श्रम सन्मान प्रशस्ती’ जिल्हा पुरस्कार 2022-23 : रोटरी ई-क्लब, बेलागावी – ‘व्होकेशनल एक्सलन्स अवॉर्ड. 2023 : क्राफ्ट्स कौन्सिल ऑफ तेलंगणा – राज्यस्तरीय पुरस्कार, 2023 : महाराष्ट्र राज्य हँडिकॅप ऑनररी कॅप्टन अभा पाटील फाउंडेशन – इंटरस्टेट दिव्यांग पुरस्कारत्यांच्या प्रेरणादायी प्रवासाचे वृत्त अनेक नामांकित वृत्तपत्रांनी प्रसिद्ध केले. त्यांच्या कर्तृत्वाचा शिखरबिंदू 2024 मध्ये आला, जेव्हा त्यांच्या अद्वितीय टेराकोटा निर्मिती ‘नरसिंह मूर्ती’ साठी त्यांना राष्ट्रीय हस्तकला पुरस्कारात ‘Certificate of Appreciation’ बहाल करण्यात आले. हा राष्ट्रीय सन्मान त्यांना भारतातील कुशलतम कारागिरांच्या यादीत अभिमानाने स्थान देणारा ठरला.
ಖಾನಾಪುರ: ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಳಿ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ 2023-24ನೇ ಸಾಲಿನ ಕರಕುಶಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿತರಣಾ ಸಮಾರಂಭವು ಡಿಸೆಂಬರ್ 9, ಮಂಗಳವಾರ ದೆಹಲಿಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಭವನದ ಪ್ಲೆನರಿ ಹಾಲ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಖಾನಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಫುಲೆವಾಡಿ ಗ್ರಾಮದ ಅಂಗವಿಕಲ ಕಲಾವಿದ ಕುಂಡಲೀಕ ಕುಂಭರ್ ಅವರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ದ್ರೌಪದಿ ಮುರ್ಮಾ ಅವರು ಕರಕುಶಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದರು. ಜವಳಿ ಸಚಿವ ಗಿರಿರಾಜ್ ಸಿಂಗ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಜವಳಿ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವೆ ಪವಿತ್ರಾ ಮಾರ್ಗರಿಟಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಖಾನಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ದುಕ್ಕರ್ವಾಡಿ (ಫುಲೆವಾಡಿ) ಯ ಯುವ ಪುಂಡಲೀಕ ಕುಂಭರ್ ಅವರಿಗೆ ಟೆರಾಕೋಟಾ ಮತ್ತು ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಕರಕುಶಲತೆ (ಟೆರಾಕೋಟಾ ಮತ್ತು ಕುಂಬಾರಿಕೆ) ಯಲ್ಲಿ ಕರಕುಶಲತೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕರಕುಶಲ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಿತು. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಕರಕುಶಲ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹದ ವಾತಾವರಣ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಭಾರತೀಯ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಖಾನಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದುಕ್ಕರ್ವಾಡಿ (ಫುಲೆವಾಡಿ) ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕುಂಬಾರ ಪುಂಡಲೀಕ್ ಮನೋಹರ್ ಕುಂಭಾರ್ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಅಂಗವಿಕಲರಾಗಿದ್ದರು ಆದರೆ ಅವರ ಮಿತಿಗಳು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಿತಿಯಾಗಲು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಆಧುನಿಕ ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಟೆರಾಕೋಟಾ ಕಲೆಯ ಮೂಲಕ, ಅವರು ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಆಧುನಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ತನಗಾಗಿ ಹೊಸ ಜೀವನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಂಡರು. ದೃಢನಿಶ್ಚಯದ ಪ್ರಯಾಣ ಪುಂಡಲೀಕ್ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಕುಂಬಾರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ಸಾಹ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಚಕ್ರ ತಿರುಗುವಿಕೆಯ ಲಯಬದ್ಧ ಶಬ್ದ, ಒದ್ದೆಯಾದ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ನೆಲದಿಂದ ಏನನ್ನಾದರೂ ರಚಿಸುವ ಸಂತೋಷ ಅವನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆಳಿತು. ಎಂ.ಎ. ಮತ್ತು ಡಿ.ಎಡ್.ವರೆಗಿನ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು; ಆದರೆ ಅವರ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ತೊಂದರೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೀಮಿತ ಅವಕಾಶಗಳಿಂದಾಗಿ, ಅವರಿಗೆ ಅಪೇಕ್ಷಿತ ಅವಕಾಶ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಈ ಕಷ್ಟದ ಸಮಯವು ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು ಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಬೇರುಗಳಿಗೆ ಮರಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು – ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಕಲೆ. ತರಬೇತಿ, ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಪ್ರಗತಿ. ಖಾನಾಪುರದ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ವಿಲೇಜ್ ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆ (CVPI)ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಕುಶಲ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಖಾನಾಪುರದ CVPI ನಿಂದ ಟೆರಾಕೋಟಾ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಕುಂಬಾರಿಕೆ ತಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಸ್ಟರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದರು.
2010 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ‘ಆಧುನಿಕ ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಟೆರಾಕೋಟಾ ಕಲೆಗಳು’ ಎಂಬ ಘಟಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು, ಪ್ಲಾಂಟರ್ಗಳು, ಮಡಿಕೆಗಳು, ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳು, ದೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಡೆಯ ಫಲಕಗಳಂತಹ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ವಿನ್ಯಾಸದ ಸುಂದರ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿರುವ ಅವರ ಸೃಷ್ಟಿಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಧಾರವಾಡದ ಜವಳಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಕರಕುಶಲ ಇಲಾಖೆಯು ಆಯೋಜಿಸಿದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ವಿಶೇಷ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ “ಗ್ರಾಮೀಣ ಗ್ರಾಮ ಶಿಲ್ಪಿ ಮೇಳ 2023”, “ಕೈಗಿರಿಕಾ ವಾಸ್ತು ಪ್ರಸಾದರ್ 2023” ಮತ್ತು ಧಾರವಾಡದ ಜವಳಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಕರಕುಶಲ ಇಲಾಖೆಯು ಆಯೋಜಿಸಿದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು.
ಯಶಸ್ಸು, ಗೌರವ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈಭವ….
ಅವರ ಅಸಾಧಾರಣ ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಣೆಗಾಗಿ ಅವರು ಜಿಲ್ಲಾ, ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. 2019 ‘ಶ್ರಮ ಸಮ್ಮಾನ್ ಪ್ರಸತಿ’ ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2022-23: ರೋಟರಿ ಇ-ಕ್ಲಬ್, ಬೆಳಗಾವಿ – ‘ವೃತ್ತಿಪರ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. 2023: ತೆಲಂಗಾಣದ ಕರಕುಶಲ ಮಂಡಳಿ – ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2023: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯ ಹ್ಯಾಂಡಿಕ್ಯಾಪ್ ಗೌರವ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಅಭಾ ಪಾಟೀಲ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ – ಅಂತರರಾಜ್ಯ ದಿವ್ಯಾಂಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. ಅವರ ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕ ಪ್ರಯಾಣದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಪ್ರಕಟಿಸಿವೆ. ಅವರ ಸಾಧನೆಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ 2024 ರಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು, ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಟೆರಾಕೋಟಾ ಸೃಷ್ಟಿ ‘ನರಸಿಂಹ ಮೂರ್ತಿ’ ಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರಕುಶಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ‘ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ’ವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೌರವವು ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ನುರಿತ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಇರಿಸಿತು.
