नटसम्राट नाना पाटेकर यांचे निधन

७५व्या वर्षी अभिनयाचा ‘नटसम्राट’ काळाच्या पडद्याआड; गोव्यात कार्डियाक अरेस्टने घेतला अखेरचा श्वास

खानापूर लाईव्ह : प्रतिनिधी

मुंबई/गोवा, ८ ऑक्टोबर : मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीतील आपल्या दमदार अभिनयाने, प्रभावी संवादफेकीने आणि अस्सल व्यक्तिमत्त्वाने रसिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवणारे ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांचे गुरुवारी पहाटे निधन झाले. ते ७५ वर्षांचे होते. गोव्यातील त्यांच्या निवासस्थानी त्यांना तीव्र कार्डियाक अरेस्ट आला. त्यानंतर वैद्यकीय पथकाने सुमारे ४५ मिनिटे CPR करून त्यांना वाचवण्याचा प्रयत्न केला; मात्र त्यांना प्रतिसाद मिळाला नाही. पहाटे सुमारे ५.२० वाजता त्यांना मृत घोषित करण्यात आले.

मणिपाल हॉस्पिटलचे डॉ. शेखर साळकर यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, नाना पाटेकर यांच्यावर जवळपास ४५ मिनिटे सतत CPR करण्यात आले. मात्र त्यांना वाचवता आले नाही. या घटनेप्रकरणी मेडिको-लीगल केस नोंदवण्यात आली असून मृत्यूचे कारण निश्चित करण्यासाठी शवविच्छेदन करण्यात येणार असल्याचेही सांगण्यात आले आहे.

रंगभूमीपासून रुपेरी पडद्यापर्यंतचा थक्क करणारा प्रवास

विश्वनाथ पाटेकर म्हणजेच नाना पाटेकर यांचा जन्म १ जानेवारी १९५१ रोजी महाराष्ट्रात झाला. लहानपणापासूनच अभिनयाची ओढ असलेल्या नाना यांनी रंगभूमीपासून आपल्या कलाप्रवासाला सुरुवात केली. पुढे चित्रपटसृष्टीत प्रवेश करून त्यांनी जवळपास पाच दशके आपल्या अभिनयाची स्वतंत्र छाप निर्माण केली.

१९७८ मधील ‘गमन’ या चित्रपटातून त्यांनी हिंदी चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले. मात्र ‘अंकुश’ (१९८६) या चित्रपटाने त्यांना विशेष ओळख मिळवून दिली. त्यानंतर ‘सलाम बॉम्बे!’, ‘परिंदा’, ‘प्रहार’, ‘तिरंगा’, ‘क्रांतिवीर’, ‘अग्निसाक्षी’, ‘खामोशी : द म्युझिकल’, ‘अब तक छप्पन’, ‘अपहरण’, ‘राजनीती’ अशा विविध चित्रपटांमधून त्यांनी वेगवेगळ्या छटा असलेल्या भूमिका साकारल्या.

‘परिंदा’पासून ‘क्रांतिवीर’पर्यंत

नाना पाटेकर यांच्या कारकिर्दीतील ‘परिंदा’ हा महत्त्वाचा टप्पा ठरला. या चित्रपटातील त्यांच्या अभिनयासाठी त्यांना राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. त्यानंतर ‘क्रांतिवीर’ मधील प्रताप नारायण तिळक या भूमिकेने नाना पाटेकर यांना घराघरात पोहोचवले. या भूमिकेसाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला.

‘अग्निसाक्षी’ मधील अभिनयासाठीही त्यांना राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. अशा प्रकारे त्यांच्या कारकिर्दीत तीन राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार जमा झाले. त्यांना अनेक फिल्मफेअर पुरस्कारांसह इतर प्रतिष्ठित पुरस्कारांनीही गौरवण्यात आले.

‘नटसम्राट’ने पुन्हा दाखवली अभिनयाची ताकद

मराठी चित्रपटसृष्टीत नाना पाटेकर यांचे योगदान तितकेच महत्त्वाचे आहे. ‘नटसम्राट’ (२०१६) या चित्रपटात त्यांनी रंगभूमीवरील ज्येष्ठ अभिनेता गणपत बेलवलकर यांची भूमिका साकारली. वृद्धत्व, एकटेपणा, कुटुंबातील बदलते संबंध आणि कलाकाराच्या आयुष्याची शोकांतिका त्यांनी अत्यंत प्रभावीपणे पडद्यावर उभी केली.

‘नटसम्राट’मधील त्यांच्या अभिनयामुळे नाना पाटेकर यांना नव्या पिढीनेही मोठ्या प्रमाणावर स्वीकारले. त्यांच्या या भूमिकेने मराठी चित्रपटसृष्टीतील त्यांच्या स्थानाला आणखी उंची मिळवून दिली.

खलनायकापासून विनोदी भूमिकेपर्यंत

नाना पाटेकर म्हणजे केवळ गंभीर आणि आक्रमक भूमिका नव्हे. ‘वेलकम’ या चित्रपटातील ‘उदय शेट्टी’ या विनोदी भूमिकेतून त्यांनी आपल्या अभिनयाची दुसरी बाजूही प्रेक्षकांसमोर आणली. त्यांची संवादफेक, चेहऱ्यावरील हावभाव आणि वेगळ्या शैलीतील विनोद आजही प्रेक्षकांच्या स्मरणात आहे.

‘अब तक छप्पन’, ‘अपहरण’, ‘राजनीती’ यांसारख्या चित्रपटांत त्यांनी गंभीर भूमिका साकारल्या, तर ‘वेलकम’सारख्या चित्रपटात त्यांनी विनोदाची उत्तम जाण दाखवली. त्यामुळे नाना पाटेकर हे एका चौकटीत न बसणारे बहुआयामी अभिनेते म्हणून ओळखले गेले.

अभिनेता, दिग्दर्शक आणि लेखक

नाना पाटेकर यांनी केवळ अभिनयावर समाधान मानले नाही. ‘प्रहार : द फायनल अटॅक’ (१९९१) या चित्रपटातून त्यांनी दिग्दर्शन क्षेत्रातही पाऊल ठेवले. या चित्रपटाचे दिग्दर्शन, लेखन आणि अभिनय त्यांनी केले.

रंगभूमीशीही त्यांचे नाते अतूट होते. ‘पुरुष’सारख्या नाटकात त्यांनी दीर्घकाळ काम केले. स्वतः नाना पाटेकर यांनी एका मुलाखतीत सांगितले होते की, त्यांनी पाच दशकांहून अधिक काळ रंगभूमीवर काम केले.

‘पद्मश्री’सह अनेक पुरस्कार

भारतीय कलाक्षेत्रातील योगदानासाठी भारत सरकारने २०१३ मध्ये नाना पाटेकर यांना पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित केले. त्यांना तीन राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, फिल्मफेअरचे अनेक पुरस्कार आणि मराठी चित्रपटसृष्टीतील प्रतिष्ठित पुरस्कार मिळाले.

पडद्याबाहेरही संवेदनशील व्यक्तिमत्त्व

नाना पाटेकर यांचे व्यक्तिमत्त्व केवळ चित्रपटांपुरते मर्यादित नव्हते. महाराष्ट्रातील शेतकरी आणि दुष्काळग्रस्त कुटुंबांच्या प्रश्नांबाबत त्यांनी वेळोवेळी सामाजिक भूमिका घेतली. सामाजिक कार्यातही त्यांनी योगदान दिले.

त्यांच्या बेधडक स्वभावामुळे ते नेहमीच चर्चेत राहिले; मात्र त्याचबरोबर समाजातील सामान्य माणसाच्या प्रश्नांबाबत असलेली त्यांची संवेदनशीलता ही त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची महत्त्वाची बाजू होती.

अभिनयाचा एक युग संपले

नाना पाटेकर यांच्या निधनाने मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीने केवळ एक अभिनेता गमावलेला नाही, तर स्वतःची स्वतंत्र अभिनयशैली निर्माण करणारा एक असामान्य कलाकार गमावला आहे.

रंगभूमीवरील कलाकार, खलनायक, नायक, सामाजिक आशयाच्या भूमिकांचा अभिनेता, विनोदी कलाकार, दिग्दर्शक आणि ‘नटसम्राट’ म्हणून त्यांनी भारतीय सिनेमाच्या इतिहासात आपले अढळ स्थान निर्माण केले.

नाना पाटेकर यांच्या आवाजातील ती धार, संवादफेकीतील ती ताकद आणि भूमिकेत पूर्णपणे झोकून देण्याची त्यांची शैली आता पडद्यावर दिसणार नाही. मात्र त्यांनी साकारलेल्या असंख्य व्यक्तिरेखा आणि त्यांचा अभिनयाचा ठसा रसिकांच्या मनात कायम जिवंत राहील.

भारतीय चित्रपटसृष्टीतील या ‘नटसम्राटा’ला खानापूर लाईव्ह च्या वतीने भावपूर्ण श्रद्धांजली!